Kim Allah'ı unutursa Allah da onu kendisine unutturur. ALLAH'IN EMRİNİ AYAKTA TUTMAK Allah'ın emrini gevşemeyen, aldatmayan ve hırslarına kanmayandan başkası ayakta tutmaz. ALLAH'IN EMRİNE TESLİM OLMAK Allah'a ve O'nun velisinin emrine teslim olun; zira teslim olursanız hiçbir zaman sapıklığa düşmezsiniz. (Allah'a) teslim olmakta iman vardır. ALLAH'IN EVİ Allah'ın evini (Kâbe'yi) ziyaret etmek, cehennem azabından güvende olmak demektir. ALLAH'TAN KOPMAK Allah'tan kopup başkasına yüz çeviren zelil olur ve zahmete düşer. AMELLER\İŞLER Nefsin, ölümden sonra kendisine yoldaşlık etmeyecek şeylerle meşgul olması, en büyük zayıflıktır. Sözler saklanmış, gizlilikler denenmiş, her nefis kazandığı şeyden sorumludur. Kendi işinde çalışkan ol, başkasının haznedarı olma. Biriktirdiğiniz şeylerin saklandığı ve sırların aşikâr olduğu gün için amel edin. Çirkin işten uzak dur. Çünkü bu iş kötü anılmana ve günahlarının çoğalmasına neden olur.

Duyun-bilin ki diller özgür, bedenler sağlam, uzuvlar esnek, ahiret hayatı ferah ve fırsat varken, mühlet bitmeden, ölüm gelip çatmadan amel edin ve ölümün gelmesini beklemeyin. Nerededir? Amellerini Allah için ihlâslı kılıp Allah'ın zikredildiği yerlerde kalplerini temizleyenler? Amellerin en faziletlisi doğrudan ayrı olmayandır. Amel müminin şiarıdır. İhlâsla yaptığın, nefsi isteklerinle ve dünya vesileleriyle karıştırmadığın amellerinin dışındakiler kabul edilmez. Şüphesiz sizler bilmediğinizi öğrenmekten daha çok bildiğinize amel etmeye muhtaçsınız. Şüphesiz amellerinizle hesaba çekilip mükâfat alacaksınız. Öyleyse iyilikten başka bir şey yapmayın. Amellerin afeti, işsizlik boş kalmaktır. İyi ameller ile imanın güzelliğine delil getirilir. Amelin güzelliği asaletin temiz oluşunun habercisidir. İşin sözden çok olması en güzel fazilettir, işin sözden az olması ise en çirkin rezilliktir. Amelin doğruluğu niyetin doğruluğu iledir. Ameli için mükâfatı olduğunu bilip de amelini güzelleştirmeyen kimseye şaşarım. Ebedi diyar için amel etmede kurtuluş idraki vardır. Yanında biriktirilmiş en muteber şey, sâlih amel olmalıdır. Amel eden onu arzular. Amelin yavaşlattığı kimseyi nesebi hızlandıramaz.

Allah'a itaat üzere amel edenden (Allah) razı olur. Allah'a itaat üzere amel eden mâlik olur. Ameli güzel olanı Allah arzusuna ulaştırır. Amelde kusur edeni Allah dert ve hüzne dûçar eder. Nefsinde ve malında nasibi olmayana Allah'ın ihtiyacı yoktur. Cenneti kazandırıp ateşten kurtaran amel, en faziletli amellerdendir. Sonsuz diyar için amel edip çalışan arzusuna ulaşır. Ayıbı seni lekeleyen işi kesinlikle yapma. İlimsiz amelde hayır yoktur. Ameli olmayanın sevabı yoktur. Takva üzere yapılan amel az değildir. Kabul olmuş amel nasıl az olur? İnsanın amelinin ilminden az olması ve fiilinin sözüne karşı aciz olması ayıptır. İlimle amel eden, açık bir yolda giden gibidir. Şüphesiz mümin amelinde yakini, münafık ise amelinde şüphesi görünendir. ANLAMAK Kim anlama kudretine sahip olursa fakir olmaz. APTAL VE AKILSIZ İnsanın en çaresiz olduğu zaman, aptal ve akılsız insan ile konuştuğu zamandır. Acı sözden başkası aptalın düzelmesine ve anlamasına yetmez.

Her ârif hüzünlüdür. Kendi nefsini tanımayan, başkasını nasıl tanıyabilir? ASİLLİK \SOYLULUK Asalet, bağışla ziynetlenmek ve ahitlere vefa emektedir. Az konuşmak, insanın asillik ve zekiliğine; tahammülünün çok olması ise, yüceliğine işarettir. Aşağılık kimse ancak kendisine benzeyene uyar, kendisi gibi olana meyleder. Aşağılık kimse, geçmiş iyiliklerini alması gereken bir borç olarak görür. En zor istek, alçakların elinde olanı istemektir. Aşağılık insanlarla karşılaştığında onlara oruçlu olduğunu mazeret göster. Alçakların zaferi kibir ve isyandır. Nankörlük aşağılık insanların adetidir. AYIP\EKSİKLİK/KUSUR Halk için ayıplar vardır; senden gizli olan ayıpları aşikâr etme. Çünkü Allah ona karşı sabırlı olup onu rezil etmez. Öyleyse var gücünle kusuru ört, Allah da senin örtülmesini istediğin şeyleri örter. Ayıbı olduğunu bilen kimseye, `ayıbın var' denildiğinde öfkelenmesine şaşarım. Sevenin gözü sevdiğin ayıplarına karşı kör, kulakları kötülüklerinin çirkinliğine karşı sağır olur. Sizden âlim olanın kendine ayıp olarak bildiği şeyden halkı alıkoyması gerekir.

Kim ayıbını ayıp bilseydi şüphesiz kendi ayıbını gördüğünde ondan hoşlanmazdı. Senin ayıbını senin için aşikâr eden dostundur. AYRILIK\AYIRMAK İki dostu birbirinden ayırmaya çalışmak ne de kötü uğraştır! Birlik olun, ayrılıktan kaçının. AZARLAMAK\KINAMAK Azarlarken aşırı kaçmak inat ateşini körükler. En aşağılık şey, cahillerin azarlamasıdır. Bir şeyden dolayı (başkalarını) azarlayan, ona müptela olur. AZIK Dünyadan yarın (kıyamette) kendinizi koruyacak kadar azık toplayın; geçici (dünyadan) sonsuz (ahiret) için (bir şeyler) alın. Her insan önceden gönderdiğine doğru gidicidir ve (her insan) amel ettiğiyle mükâfatlandırılacaktır. Ektiğin gibi biçersin. Yarın ( kıyamette) bugün gönderdiğinin üzerine basacaksın; öyleyse ayağın için sergi aç ve kıyamet için (azık) gönder. AZİM/KARAR Azmini açığa vuran basiretini hiç eder. Basiretsiz kararda hayır yoktur. AZİM/KARARLILIK/GAYRET En hayırlı azim, en büyük olanıdır.

Azmi küçük olanın üstünlüğü de düşer. Sana lazım olan şeyde bütün çabanı harca ve gerekli olmayan şeye dalma. İnsanın değeri, azmi kadar; ameli de niyeti kadardır. BABA Anne ve babaya iyilik en büyük farz(lardan)dır. Babalarınıza iyilik edin ki çocuklarınız da size iyilik etsinler. Kim anne-babasını küçümserse, doğruluğa (kemâle giden yola) ters düşmüştür. BAĞIŞLAMA\AF Affet ki, sana yardım edilsin. Seni sevindiren razı eden şeylerden dolayı seni öfkelendiren şeyden geç. Affetmek asilliğe delildir. Sana karşı cinayet (hata, yanlış) yapıldığında affet. Sürçmelerden geç, hataları affet; böylece makamın yücelir. Başkalarının günahlarını görmemezlikten gel ki övülesin. İntikam almaktan vazgeç! Çünkü o, güçlü insanların en çirkin hareketidir. Şüphesiz kötü cezalandırmaktan kendini alıkoyan kimse bütün faziletleri (kendinde) toplamıştır. Suçluyu affetmek zafer için yeterlidir. Suçu affetmek gibi sabır yoktur. En güzel af, kudretli iken yapılandır. Mahrum edene bağışta bulunana, kesip atanla yakınlık kurana, zulmedeni affedene Allah tarafından yardımcı ve destek verilir.

Af, en büyük ihsandır. Af kudretin ziynetidir. BAĞIŞ Nice bağışlar vardır ki felaket ondan iyidir. BAĞ KURMAK/İLİŞKİ Senden kopanla sen bağ kur, isteyene bağış yap ve istemekten çekinene de istemeden yardım et. İslam'ın hatırına seninle bağ kuran, şüphesiz en sağlam sebeple bağ kurmuştur. Kiminle bağ kuracak veya kimden kopacaksanız Allah için olsun. BARIŞ\UZLAŞMA Halkla uyum içinde geçinmeye razı olan kimse, onların fesat ve musibetlerinden `eman'da olur. Barıştan daha iyi ve sağlam akıbetli bir şey yoktur. BASİRET Basiretlilik, fırsat gelinceye kadar derdi sineye çekmektir. Basiretlilik, görüşlerin en sağlamıdır. Görüş çok ama basiretli olanı az. Basiretli olmayan helak olur. BASİRET\BAKIŞ\GÖRÜŞ İnsanların en basiretlisi, kendi ayıplarını gören ve günahlarını söküp atandır. Gözün körlüğü, fitneye sebep olan bakıştan daha iyidir.

Basiretli, nimet peşinde koşmanın ahiret için yaptığı amelleri engellemediği kimsedir. Basiretli, içinde bulunduğu dönemde (herkesle) iyi geçinen kimsedir. Basiretli, öfkesi şiddetlendiğinde cezalandırmayı geciktiren ve varlıklı halini fırsat bilip iyiliği mükâfatlandırmada acele eden kimsedir. Görüş bakımından halkın en basiretlisi, vaadini yerine getiren ve bugünkü işini yarına bırakmayan kimsedir. Basiretli, (başkasına) eziyet etmeyen kimsedir. Basiret sahibinin silahı, sırt sağlamlığıdır. Basiret sahibi daima isabetli ve etkin görüşe muhtaçtır. BAŞARI /ZAFER/ KURTULUŞ En başarılınız, en doğru sözlünüzdür. Kurtuluş istiyorsanız gaflet ve eğlenceyi bırakın, (nefsinizi ıslah etmekte) ciddi olun ve ondan ayrılmayın. Yaraların iyileşmesi bazen bitkin bırakır. Ancak imanın şartlarını yerine getiren kurtuluşa erer. BAŞKASININ AYIBINI YAYMAK (Başkasının ayıbın) yaymak, ihanettir. BÂTIL Bâtıl en zayıf yardımcıdır. Bâtıllar (insanı) sapıklıklara düşürür.

Batıla yardım eden hakka zulmetmiştir. Gayesi bâtıl olan kimse, güneşten daha meşhur olsa da hakkı yakalayamaz. Bâtıla sığınan izzet bulamaz. BEDBAHT Bedbaht, kendi haliyle böbürlenip, uzun arzularının hilesine aldanan kimsedir. BEDEN Bedene hizmet, ona istediği lezzetleri, şehvetleri ve biriktirilmiş şeyleri vermektir; ne var ki nefsin helakı da bundadır. Afetlerle kaşı karşıya olunduğu halde nasıl da beden sağlığıyla aldanırlar? BELA\ÜZÜNTÜ VE İMTİHAN Bela dünya sevgisiyle beraberdir. BELAGÂT Belagât, duraksamaksızın cevap vermen ve hata etmeden isabetli konuşmandır. Bazen fasih konuşanın da cevap vermesi bağlanır. BENCİLLİK/GURURLANMA\KİBİRLENME Korkunç şeylerin en korkuncu bencilliktir. Bencillik (kemâlin) artışını engeller. Kendinden dolayı kibirlenen kimse ahmaktır. Bencilliğin meyvesi düşmanlıktır.

İyi durumundan dolayı kibirlenen, kendine iyi çare bulmada kusur eder. Kibir Âdemoğlunun neyine? Evveli alçak meni parçası, sonu ise pis kokulu leştir ve o, bu ikisinin arasında necaset taşımaktadır. Başkaları için büyük saydığın günahı kendin için küçük görmekten veya diğerleri için az saydığın itaatleri kendin için çok saymaktan kaçın! BEŞ KÖTÜ SIFAT Beş sıfat, beş grup için çirkin sayılır: Günahların çokluğu âlimlere, hır hekimlere, cimrilik zenginlere, hayâsızlık kadınlara ve zina yaşlılara. BEZGİNLİK Bıkmıştan asla emin olma, hatta iyilikle ziynetlense bile, zira karanlığa gömülmüş birisine çabuk sönen ışıltının faydası yoktur. BİLGİ/İDRAK/İLİM/ALLAH'I TANIMA Bilgili olmak hayranlık, bilgisizlik ise gece körlüğüdür. Bilgi, üstünlüğün ve zeki olmanın delilidir. (Allah'ı) tanımaktan gaye, (O'ndan) korkmaktır. İnsanın kendi nefsini tanıması onun bilge olması için yeterlidir. Allah-u Teâlâ'yı tanıyana en uygun olan, onun katında olana karşı rağbet etmesidir. Allah'ı tanıyanın marifeti kamil olur. BİRİKTİRİLEN SERVET Biriktirilen mal hüzün yığınıdır.