Kendine zulmeden, başkasına nasıl adaletli davranır? Bineğin adalet olsun, zira ona binen padişah olur. ÂDEMOĞLU Âdemoğlu ne kadar da çaresizdir; eceli gizli, hastalığı saklı, amelleri gözaltındadır. Sinek bile onu incitir, teri onu kokutur; bir boğaz tıkaması (bir damla su) dahi onun ölümüne neden olur. AĞLAMAK Allah korkusuyla ağlamak, rahmetin anahtarıdır. Allah'a itaat edebilene ve günahlarına ağlayana ne mutlu! AHİRET Şüphesiz, önünde çok zor bir engel var. Yükü hafif olanın durumu, ağır olandan daha iyidir. Oraya doğru yavaş hareket edenlerin durumu, hızlı gidenlerden daha kötüdür. Er ya da geç (bu hal) seni ya cennete götürecek ya da ateşe atacaktır. Eğer ahiretin esenliğini ve ikramını diliyorsanız, geçici dünyadan kalıcı âlem için yararlanın. Ahiretin evladı olun; dünya evladı olmayın. Zira kıyamet günü bütün evlatlar analarına kavuşacaktır. Ahiret için çalışan zafere ulaşır. Ahiretini düzeltmeyi önemsemeyen mümin değildir. Bütün hedefi ahiret olan kimse arzusuna kavuşur. Kimde şu üç özellik varsa, ahireti de dünyası da güvende olur: İyiliği emretmek ve kendi onu kabullenmek, kötülükten sakındırmak ve kendi de sakınmak ve Allah'ın koyduğu kanunları gözetmek. Dünyanın acısı ahiretin lezzetidir.

Ahiretin kalıcı ve devamlı olduğuna yakin eden kimseye orası için amel etmek yakışır. İnsan bazen kavuşmaması gereken şeye kavuşur, sevinir; bazen de ulaşmaması gereken şeyi kaybeder, üzülür. Sevincin, ahiretinden kavuştuğun şeyler için; üzüntün, ahiretten kaybettiğin şeyler için; çabaların da ölümden sonrası için olsun. Çabalarını ahiretin için kıl, nefsinden dolayı da hüzünlen, Nice insanın hüznü, onu sonsuz sevince götürür; nice kederli ise arzusuna ulaşır. Amellerin araştırılacağı, titremelerin artacağı ve çocukların yaşlanacağı o günden çekinin. Tüm çaba ve gayretini ahiret için sarf et. Ahiret yurdunu düzenlemek için bütün gayretini kıyamete harca ve sakın ahiretini dünyaya satma. Ahiretin sevabı, dünyanın meşakkatini unutturur. Sana kalmayacak ve senin de ona kalmayacağın yerden (dünya) senin ondan, onun da senden ayrılmayacağı yer (ahiret) için bir şeyler al. Salih amel işle ve iyi dost edin. Zira insan, kazandığının sahibidir ve ahirette sevdiğiyle beraber olur. Dünyayla meşgul olan ahiret için nasıl çalışabilir ki? Rabbini tanıdığı halde kalıcı evi için çalışmayana şaşarım. Amel etmeden ahireti arzulayanlardan olma. Onlar arzularının çokluğu nedeniyle tevbe etmeyi geciktirir; dünya hayatında zahitlerin sözünü söyler, ama amelde dünyaya meyledenler gibi davranırlar.

Huyların en üstünü cömertlik, iffet ve vakardır. Şüphesiz Allah yumuşak mizaçlı, bağışlayıcı yapıya sahip ve işinin eri olan kimseyi sever. Huyu kötü olanın ölümü (insanları) sevindirir. Güzel ahlak ile rızıklar çoğalıp akar. Nefsin için ahlakların en güzelini seç; zira hayır, alışkanlıktır. Güzel ahlak en iyi eş, kendini beğenme ise gizli bir hastalıktır. İmam Ali (a.s.) büyük bir şahsiyetin vasıflarını zikrederken şöyle buyurdu: "Vaktiyle kendini Allah'a adayan bir kardeşim vardı. Onun gözünde dünyanın küçük olması, benim gözümde yüceltirdi onu, karnının hakimiyeti altında değildi, bulmadığını arzulamazdı; bulduğu zaman da çok yemezdi; çoğu zaman sessizdi, koşuştuğunda söz söyleyenlere galip gelir, soru soranların (ilme olan) susuzluğunu giderirdi, zayıf ve mustazaftı; (savaş ve cihat meydanında) canla başla savaşma zamanı gelip çattığında öfkesinden var gücüyle kükreyen aslan ve su yüzü görmeyen(öldürücü) bir yılan kesilirdi, delili hazırlayıp hakimin yanında hazır olmazdı; mazeretini dinlemeyinceye kadar özrü olanları azarlamadığı gibi, (özrü olmayanları da) azarlamazdı; iyileştiğinde ancak derdini şikayet ederdi; söylediğini yapar, yapmadığını söylemezdi, konuşurken mağlup düştüğünde susmakta mağlup olmazdı; dinlemeyi, konuşmaktan daha çok severdi; iki işle karşılaştığında o işlerde hangisinin nefsine daha yakın olduğuna bakar, ona muhalefet ederdi. Bu sıfatlar sizlere gereklidir; öyleyse ayrılmayın onlardan ve yarışın o sıfatlarda. Onların hepsine sahip olmazsanız bilesiniz ki az olanı almak, çok olanı terk etmekten daha iyidir.

Allah-u Teâlâ kuluna dünya ve ahiret iyiliğini, ancak güzel ahlak ve iyi niyetinin vesilesiyle verir. Kişilerin ahlak altı şeyle denenir: Hoşnutluk, öfke, güven, korku, men ve rağbette. Güzel ahlak gibi eş (arkadaş) yoktur. Başkasında kınanmış bir ahlak gördüğün zaman onun benzerlerini kendinden uzaklaştır. İki sıfat müminin kalbinde toplanmaz: Kötü ahlak ve cimrilik. Yalan, cimrilik, zulüm ve cahillik kötülüğü doğuran huylardır. En kötü ahlak, yalan ve iki yüzlülüktür. Kaba huylu olanın etrafında kimse kalmaz. Laubalilikten, boş şeyden, fazla şaka ve gülmekten, bâtıl ve faydasız sözlerden kaçın. Bâtıni kötülüklerden, niyeti bozmaktan, alçak (işlere) bulaşmaktan ve arzulara aldanmaktan uzak dur. Kibir, bencillik ve büyüklük taslama sıfatında hiçbir hayır yoktur. Kötü ahlaktan daha korkunç bir dehşet yoktur. Eskisini yenisiyle sağlamlaştırmayan, geçmişlerini (atalarını) lekelemiş ve geleceğine (nesline) hıyanet etmiştir. AHMAKLIK Ahmaklıktan daha alçakça dostluk yoktur. Gereksiz işler ile uğraşıp cahillere eşlik etmek ahmaklıktır. En kötü fakirlik ahmaklıktır. AKIBET\SONUÇ Her işin acı veya şirin bir akıbeti vardır. Bir işi yapmaya karar verdiğinde onun kötü akıbetlerinden uzak dur.

Âkıbeti hayırlı olan az, akıbeti zararlı olan çoktan daha iyidir. AKIL Akıl eskimeyen değerli bir şereftir. Akıl en büyük zenginlik, dünya ve ahiret de en yüce şereftir. Akıl en güzel ziynet, ilimse en değerli özelliktir. Aklını derk et, işine malik ol, nefsinle savaş, gücünü ahiret için amel etmede kullan. En üstün nimet, akıldır. En üstün akıl, edeptir. Akıl, her işin düzenleyicisidir. Akıl davranışı güzelleştirir. Akıl vesilesi ile hikmetin özü çıkarılır. Aklın güzelliği, zâhirin de bâtının da güzel olmasıdır. İnsanın akıllı olmasının delili sözüdür. Aklın ciddiyeti, rıza ve hüzünle imtihan edilir. Altı şey ile halkın aklı denenir: Öfke anında tahammülle, korku anında sabırla, meyil anında niyetle, her halükârda ilahi takva, güzel geçinme ve kavganın azlığıyla. Akıllı ol! Ondan daha faydalı mal yoktur. Fazilet sahibi insanların akılları kalemlerinin yanındadır. Aklın fesadı hilelere aldanmasıdır. Bazı akıllar heva ve hevesin komutasında esir kalır.

Aklın kazancı ibret almak ve temkin, cehaletin kazancı ise gaflet ve aldanmaktır. Aklından daha üstün nimet yoktur. Akıl, nasihat aldığı kimseye ihanet etmez. Doğru konuşmak aklın delillerindendir. Faziletlerin akıl gibisi güzelleştirmedi. İnsanın ayrıcalığı aklı, güzelliği mürüvvetidir. AKILLI Akıllı, dilini bağlayan kimsedir. Akıllı sustuğunda düşünür, konuştuğunda zikreder, baktığında ibret alır. Akıllı fani ve aşağılık dünyaya rağbet etmez; yüksek, ebedi ve güzel cennete rağbet eder. Akıllı, her şeyi olması gereken yerine bırakan, cahil ise bunun tam tersini yapan kimsedir. Akıllı öfkelendiğinde, istediğinde ve korktuğunda nefsine hâkim olan kimsedir. Halkın en akıllısı, akıllı kimselere itaat edendir. Halkın en akıllısı, kendi ayıplarını gören, başkalarının ayıplarınıysa görmezlikten gelen kimsedir. Halkın en akıllısı, cahillerden intikam almak istediğinde sadece susan kimsedir. Şüphesiz akıllıya bu diyarda ölümden korkması yakışır. Ölümü arzu edip bulamayacağı bir diyara gitmeden önce hazırlık yapması güzel olur.

Akıllı lezzetinin düşmanıdır. Akıllı, işini koruyandır. Akıllının hatası çok şiddetli yara vurur. Akıllının zenginliği hikmetiyle, izzeti ise kanaatiyledir. Akıllı insana üç şeyin peşinde gitmekten başka bir şey yakışmaz: Ahiret için adım atmak, hayatı düzene sokmak ve haram olmayan şeylerden lezzet almak. Oyunlarla çılgına dönen, boş işi ve çalgıyla (geçen vaktini) önemsemeyene akıl sahibi değildir. Akıl eden gaflet uykusundan uyanıp göç için hazırlanır ve devamlı kalacağı yeri imar eder. Uzun arzuları olan akıllı değildir. Aklın yarısı tahammül göstermek, diğer yarısı bilmezden gelmektir. Akıllı insana, malın, kudretin, ilmin, övülmenin ve geçliğin sarhoşluğundan kendini koruması yakışır. Çünkü bunlar için kötü rüzgârlar vardır ki aklı götürür ve vakarı hafifletir. İnsanın aklının derecesini dili haber verir, beyanı faziletinin (miktarını) gösterir. Dili aklından uzun değil, aklı dilinden fazla olanı severim. AKRABA\SILA-İ RAHİM Sıla-ı rahimle nimetler akar. Nice yakınlar (akrabalar) vardır ki uzaktakinden daha uzaktır. Sıla-ı rahim en güzel huylardandır. Sıla-ı rahim düşmanı üzer ve (insanı) kötü yerlere düşmekten kurtarır.

Sıla-ı rahim yakınların sayısını artırır, (insana) saygınlık ve efendilik kazandırır. Sıla-ı rahmi kesmek nimetleri yok eder. Akrabalarla iyi geçinmemek (veya onlarda suç aramak) yakınlık bağını kesmenin ilk adımıdır. Yakınlarıyla ilişiğini kesen, Allah'a iman etmemiştir. ÂLİM Âlim, sözlerinin doğruluğuna amellerinin tanıklık ettiği kimsedir. Âlimler halkın ahlakî olarak en temizidirler ve tamaha en az batanıdırlar. Halkın en âlimi, Allah'ın kaza ve kaderine en çok razı olandır. Halkın Allah'ı en iyi tanıyanı Allah'tan en çok korkanıdır. Şüphesiz peygamberlere halkın en layığı onların getirdiğini en iyi bilenlerdir (veya en iyi amel edenlerdir). Âlim ölmüş dahi olsa canlıdır. Gece ile gündüz var oldukça âlim bâkidir. Bilip duran, ölümün gece baskınından korkup hazırlık yapan, sorulduğunda açıklayan, kendi başına bırakıldığında susan, doğru sözlü, suskunluğu cevaptan aciz kaldığı için olmayan âlime ne mutlu! Âlimin güzelliği ilmine amel etmesidir. Âlimin makamı bütün makamlardan üstündür. Âlime saygı gösteren, gerçekte Rabb'ine saygı göstermiştir. Her âlime vacip olan, kendisini dindarlığı ile koruyup isteyene ilmini verip esirgememesidir.

Allah kime düşman kesilirse hüccetini ondan kaldırır (mazeretini kabul etmez) ve onu dünyada ve ahirette azaplandırır. ALLAH İÇİN TERK ETMEK Allah için bir şeyi terk edene Allah, terk ettiğinin karşılığında ondan daha hayırlısını verir. ALLAH VE SIFATLARI Allah'ın ilmi gizemlerle örtülü sırları yırtar ve anlaşılmaz esrarlı düşünceleri kuşatır. Yüce Allah'ın katında her gizli, açıktır. Allah katında her sır, aşikârdır. Allah'ın kefil olduğu kimse nasıl heder olur? Allah, oyun olsun diye boş bir iş yapmamıştır. Allah, sizi boş yere yaratmamış, başıboş bırakmamış, sapkınlığa ve körlüğe terk etmemiştir. Allah'ın birliği hakkında şöyle buyurdu: Derin düşünceler onu anlayamaz ve azmin yüksekliği onun künhüne varamaz. ALLAH YOLUNDA ÖLDÜRÜLMEK Şüphesiz en değerli ölüm, (Allah yolunda) öldürülmektir. Canım elinde olan Allah'a and olsun ki, bin kılıç darbesiyle ölmek, yataktaki ölümden daha kolaydır. ALLAH'A ÜMİT BAĞLAMAK Şüphesiz Allah'a karşı umutlu olsanız arzularınıza ulaşırsınız; ama ondan başkasına umutlu olursanız hem arzularınız, hem de umutlarınız suya düşer.

Nice umutlar vardır ki ümitsizliğe dönüşür. Fazlını ve keremini huyundan çıkaramadığın kimseye umutlu olma! Ümit etmekle kınandığın şeyi ümit etme. Sakın iyiliğinden dolayı minnet edene umutlu olma, ahmağa ve çokça hıyanet edene de güvenme! ALLAH'TAN YARDIM DİLEME\ALLAH'A SARILMA Bütün işlerinde Allah'a sarıl! Zira o, (insanı) her şeyden koruyandır. ALLAH'A GÜVENMEK Allah'a güvenen O'na tevekkül eder. (Allah'tan başkasına) güvenen niceleri utanç duymuştur. Allah'a güven, umutların en sağlamıdır. ALLAH'A KOŞMAK Allah'a doğru koşun ve ondan kaçmayın. Zira o sizi bulur ve siz (kaçmakla) onu yoramazsınız. ALLAH'A SIĞININ Allah'a sığınan güvende, ona düşman olan ise korkudadır. Halktan kopmadığın müddetçe Allah'a ulaşamazsın. ALLAH'A YAKLAŞMAK Çokça secde ve rükû etmedikçe Allah'a yaklaşılmaz. ALLAH'A YÖNELME (Allah'a) yöneldikçe uğursuzluklar uzaklaşır.