TARİHÎ FARKLILIK

---

Esasen zaman, hakikatleri değiştirmemekle beraber, bir şeyin ortaya çıkmasının farklı zamanlarda olması, üzerinde düşünülmesi gereken bir husustur. Normalde bakıldığında; Vedâ Hutbesi ile Beyanname arasında 13 asır gibi bir zaman farkı vardır. Söz konusu metinler görünürde aynı şeyleri ifade etseler bile, bu durum; 13 asır evvel ortaya konan metnin eşsiz bir harika olduğunu gösterir. İki metin sadece bu yönüyle kıyaslanmaya çalışılsa bile mukayesenin mümkün olmadığı kendiliğinden ortaya çıkmış olur. Hatta, Beyanname'nin çok daha sonra ortaya çıkması itibariyle Vedâ Hutbesi'nden esinlenebileceği iddia olunabilir. Bu konuda bazı vesikalar ve itiraflar da mevcuttur. 1789'da vukû bulan Fransız İhtilali'ni hazırlayan Volter, Monteskiyö, Jan Jak Russo gibi düşünürlerin yazılarında geçen eşitlik, hürriyet, adalet ve kardeşlik gibi kavramlar; Doğu'nun yani İslam dünyasının batılılara hediyesi idi. Batılılar bu kavramları, Endülüs Müslümanları yoluyla İslam'dan almışlardı. Bu husus, köklü belgeleri ihtiva eden ayrı bir araştırma konusudur...