HZ. ALİ DÖNEMİNDE DEVLETİN GELİR KAYNAKLARI (7)
memuru tayin edelim. Böylece, Allah Azze ve Celle'nin bahşettiği malları bize getirirsin."1888 Hz. Ömer, Hz. Osman ve Hz. Ali dönemlerinde kişi başına alınan cizye miktarı şu şekilde tespit edilmişti: Zenginlerden 48 dirhem, orta tabakadan 24 dirhem ve en alt seviyedeki insanlardan da 12 dirhem.1889 Hz. Ömer'in tespit ettiği ve daha sonra Hz. Ali'nin değiştirmeden uygulamaya koyduğu bu miktarlar İslâm'dan önceki dönemde hüküm süren Sasani Devleti'nde alınan miktarlardan yüksektir. Ancak bu durum her iki dönemde de para birimi olarak kullanılan dirhemin değeriyle alakalıdır. Hz. Ali döneminde dinar Irak'ta farklı bir şekil aldı. O dönemde bir dinar on dirhem değerindeydi. Dirhemin Irak'ta değer kazanması büyük bir ihtimalle Hicazlıların burada mallarını ticaret alanında çalıştırmaları ve bol miktarda dirhemin Irak'tan Hicaz'a transfer edilmesiyle alakalıdır. Bu şekilde dirhem Irak'ta azalmış Hicaz'da da çoğalmıştır. Bu değişiklikler dirhemin zaman zaman dinar karşısında değer kaybettiğini gösterir. Bundan şunu anlıyoruz ki, Hz. Ali zamanında gayrimüslim vatandaşlardan alınan cizye miktarı adalet kurallarına daha uygundur. Çünkü Sasaniler yoksul insanlardan 4 dinar (yani 40 dirhem) cizye alırken Hz. Ali aynı tabakadan 1 dinar, yani 2 dirhem cizye almıştır. 1890 Hz. Ali döneminde zenginlerden toplanan miktarlar yoksullardan toplanandan 4 kat daha fazladır. Bu da alt seviyedeki insanların lehine bir uygulama olmakla birlikte gelir bakımından üst seviyede bulunanları da zor durumda bırakmıyordu.1891 1888 Yahya b. Adem, el-Harac s. 61 1889 Ebu Yusuf, el-Harac s. 39; Ebu Ubeyd, el-Envar s. 75; Belazuri, Fûtuh s. 271 1890 Belazuri, Fûtuh s. 271 1891 Prof. Dr. Abdülhalik Bakır, Hz. Ali Dönemi s. 542