MEZALİM MAHKEMELERİ (5)
Mezalim Mahkemesi kadısı dar olan hususları imkân nispetinde genişletir. Sözleri açık seçik olur, kısa konuşma, özlü karar verme yerine geniş anlaşılabilir şekilde konuşur ve karar verir. Mezalim Mahkemesi kadısı anlaşılması güç gelen hususlarda, yanlış ve doğruyu bilmek ve bulmak maksadıyla gerçeğin ortaya çıkmasında durumları, şahitleri, kanıtları ve sebepleri araştırmak için, tarafları korkutma ve baskı altında tutmak yönünden bazı tedbirler kullanabilir. Bu mahkeme kadısı kararlardan kaçınan ve dinlemeyenlere karşılıkta bulunur. Kötülüğün önüne geçmek için gerekli tedbiri alır. Bu mahkeme kadısı şüpheli, tereddütlü işlerde yavaş hareket etmek, gerçeğin aydınlanmasında şüphenin giderilmesinde işi geciktirebilir. Bölgenin en büyük idare makamı olan valiye gönderebilir. Oysa normal mahkeme kadısı böyle bir şey yapamaz, davaları yersiz geciktiremez. Taraflar davayı karışık bir hale soktuklarında, Mezalim Mahkemesi kadısı rıza ve sulha gerek duymadan, hal için davayı hakemlere gönderebilir. Normal mahkeme kadısı ise, ancak taraflar anlaşırsa davayı hakeme havale eder. İnkâr işaretleri gözükürse, taraflar ile hiç konuşmaz, arkadaşlık edemez. Kefalet verilmesi mümkün olan yerlerde kefil ister. Yalan ve inkârdan tarafları uzaklaştırır, kendi de uzak olur. Yanlış ve karışık şahitlikte bulunanların yanında diğer şahitleri de bulundurur, bilirkişilerin fikirlerini dinler. Şahitler bilerek yeminlerini değiştirirlerse, yeniden yemin verir. Şüpheyi gidermek için yemin ve şahit sayısını arttırır. Normal mahkeme kadısı ise, böyle bir şey yapamaz. Dava konusunda ise önce şahitleri çağırtıp, ifadelerini aldıktan sonra tarafları dinler. Normal mahkeme kadıları ise, davacı ve da-