MEZALİM MAHKEMELERİ (3)
hareket etmelerini sağlamak: Alınması gereken vergi miktarı ne ise onu almak, fazla vergi alınmışsa, mükelleften o eksik kısmı tahsil etmek. Devlet mallarının ve mülklerinin kayıtlarını ihtiyaç anında kontrol etmek: Bu işle görevli memurlar, halkın devlet malından yararlanacağı miktarı, kimlere ait olduğunu, ne kadarını tekrar devlete iade etmesi gerektiğini esaslı bir şekilde yazmak zorundadırlar. Bu memurlar, malların kayıtlarını eksik tutarlarsa gerekli hükümlere göre bu yanlış hareketlerin, eksikliklerin önüne geçilir. Hazineden kendilerine yiyecek ve içecek yardımı yapılanların, erzaklarının geç ve noksan verilmesi, zarara maruz kalmaları halinde şikâyet üzerine duruma el koymak ve şikâyetlere bakmak: Bu konuda hâkim, kayıtları kontrol eder, daha önce verilenlerden daha eksik bir miktarda erzak verilmişse ve bu eksiklik memurdan kaynaklanmışsa, ona aradaki eksiklik ödettirilir. Yok, eğer kayıtlardan ve hazinenin almış olduğu tedbirden ileri gelmişse, bu durumda hâkim hazine aleyhine karar verir. Gasp edilen mal ve hakları geri vermek: Bu iş iki çeşittir. Birincisi, yüksek rütbeli devlet memurlarının halktan bazı kimseler ait mal ve mülkleri ya arzudan veya sahiplerine kötülük etmek maksadıyla zorla almalarıdır. Bu durumda Mezalim Mahkemesi başkanı durumu açıkça bilirse o malın geri verilmesini emreder. Durum açık olarak anlaşılmıyorsa duruşma yapar. İkincisi ise, bir kısım menkul malların ve hukuksal tasarrufların gaspı. Bu iş de ya idareciler yahut kuvvetli statüye sahip kişiler tarafından yapılır. Bu da mal sahibinin şikâyet ve isteği üzerine, mala el koyan kişinin ikrar ve itirafı, mezalim işlerine bakan hâkimin malın kime ait olduğunu bilmesi, mala el koyan kişinin onu gasbettiği ile ilgili bazı kanıtların bulunması veya aynı kişinin malı gasbettiğine dair bazı şahitlerin şahitliği ve haberlerin ulaşması gibi olaylardan birinin meydana gelmesi sonucunda mal gasıbın elinden alınır.