HZ. HASAN’IN ORDUSUNUN SAYISI (6)
Birinci kaynak sayıyı doksan bin, ikinci kaynak ise yetmiş bin olarak veriyor. Ancak doksan bin ve yetmiş bin rakamları bir çok açıdan şüphe uyandırıcıdır. Şöyle ki Süleyman ve Ziyad, İmam Hasan'a biat edildiğinde ve İmam Hasan'ın hilafeti döneminde Kûfe'de değildiler. Her iki zat da iki yıl boyunca o bölgeden ve bölge halkından uzaktaydılar. (İbn-i Kuteybe, "el-İmame ve's-Siyase" eserinde bunu vurgulamıştır). Dolayısıyla, Kûfe halkının gevşekliğinden ve içinde bulundukları durumdan haberdar olmamaları gayet doğaldır. Öte yandan, İmam Hasan'ın ordusu hakkında böyle bir sayı veren Ziyad ve Süleyman, İmam Ali dönemindeki ordunun olduğu gibi İmam Hasan'ın da emrinde olduğunu sanmışlar ve yanılmışlardır. (Bu ordunun durumunu, ancak bir kısmının İmam Hasan'ın cihad çağrısına cevap verdiğini yazımızın başında ifade etmiştik). Dolayısıyla, bu sayıların doğru kabul edilmesi mümkün değildir. Netice olarak deriz ki; Hz. Hasan'ın gönderdiği öncü birliğin sayısı 12 bin, daha sonra Kûfe'den gelen gönüllülerin sayısı 4 bindir ve İmam'ın, Deyri Abdurrahman'daki üç günlük ikameti sırasında bir takım dağınık gruplar da ordusuna katılmıştır. Toplamı yaklaşık yirmi bine ulaşan bu ordu Medain ve Meskin ordugâhlarına gidilirken Hz. Hasan'ın ordusunun tamamını teşkil eden sayıdır. 502 502 İmam Hasan'ın Barışı, Razi Ali Yasin, s. 143