SOSYOLOJİK VE STRATEJİK BAKIMDAN MUKAYESESİ
Şimdi tarih karşısında böyle bir durumda kaldığımızı kabul edin; Muaviye gelip altını imzaladığı boş bir kağıdı İmam Hasan'a (a.s) sunuyor ve "Sen kenara çekil; sen hilafeti niçin istiyorsun? İslam'ın emirlerini yerine getirmek için değil mi? Senin yapmak istediklerin ben yerine getireceğim; ancak sorun, Allah'ın Kitabı ve Resulüllah'ın sünnetinin icrasını senin mi yoksa benim mi yapacağım konusudur. Acaba sen sırf bu işi kendin yapmış olmak için mi böyle bir kanlı savaşa girişmek istiyorsun?" şeklinde bu taahhütleri etseydi, İmam Hasan (a.s.) bu şartlar altında işi bırakmayıp savaşsaydı ve bu savaş iki üç yıl sürseydi; on binlerce insan ölse daha uygun mu olacaktı? Tahripler yapılsa ve sonunda İmam Hasan'ın (a.s.) kendisi de öldürülseydi bugün tarih İmam Hasan'ı (a.s.) kınayarak, "Bu şartlar altında barış yapması gerekirdi. Resulüllah (s.a.v.) de birçok yerde barış yapmıştır. İnsan böyle durumlarda barış yapmalıdır" demez miydi? (Evet o zamanda olsaydık biz de İmam Hasan'a derdik ki:) "Muaviye kendisi hükmetmek, işlerin komutasını yürütmek istiyor değil mi? Öyleyse o hükmetsin. Ne senden onu halife olarak tanımanı, ne kendisini Emirü'lMü'minin'in diye çağırmanı (yazmışlardır ki: Muaviye hiçbir zaman İmam Hasan'ın (a.s.) ona "Ey Mü'minlerin Emiri" diye hitap etmesini beklemesin) ne de ona biat etmeni istiyor. Hatta daha da ileri giderek eğer "Ehl-i Beyt taraftarlarının canı tehlikededir" dersen, "Baban Ali'nin tüm taraftarları emniyet ve güvence içerisinde olacaktır. Sıffin'de onlara karşı duyduğum bütün kinlerin unuttum" diyordu. Ayrıca, maddi olarak ne kendimin, ne de takipçilerimin kimseye muhtaç olmasını itemiyorum, dersen, "Memleketin bir bölümünün vergilerini almayıp mali bakımdan bize muhtaç olmaman, kendini, takipçilerini ve akrabalarını rahat bir şekilde idare etmen için oları sana bırakmaya hazırım" diyordu ve bunun altını da imzalıyordu. İmam Hasan (a.s.) bu şartlar altında barışı kabul etmeseydi bugün tarih karşısında mahkûm olmaz mıydı? Muaviye kendini kay-